فهرست مطالب
تفاوت هوش مصنوعی، یادگیری ماشین و یادگیری عمیق چیست؟
احتمالاً برای تو هم پیش آمده که گوشیات با تشخیص چهره باز شود، یا اینستاگرام دقیقاً ویدیویی را پیشنهاد بدهد که انگار سلیقهات را از قبل میدانسته.معمولاً همه این اتفاقها را با یک اسم صدا میزنیم: هوش مصنوعی.
اما اگر دقیقتر نگاه کنیم، پشت این واژه چند مفهوم متفاوت وجود دارد. مفاهیمی که دانستن تفاوتشان کمک میکند بفهمیم این سیستمها دقیقاً چگونه کار میکنند.
در این مطلب از آکادمی یاسان، خیلی ساده بررسی میکنیم هوش مصنوعی چیست، یادگیری ماشین چیست و تفاوت یادگیری ماشین و یادگیری عمیق دقیقاً کجاست.
هوش مصنوعی چیست؟ (AI به زبان ساده)
اگر بخواهیم خیلی ساده بگوییم هوش مصنوعی چیست، میشود این تعریف:
هر زمانی که یک سیستم کاری انجام دهد که معمولاً انتظار داریم فقط انسانها بتوانند انجامش بدهند.
مثلاً:
- وقتی گوگلمپ بهترین مسیر را پیشنهاد میدهد
- وقتی گوشی صدای تو را تشخیص میدهد و فرمان صوتی را اجرا میکند
- یا وقتی یک چتبات به سؤالهایت جواب میدهد
همه اینها نمونههایی از هوش مصنوعی هستند.
نکتهی مهم اینجاست که همهی سیستمهای هوش مصنوعی الزاماً «یاد نمیگیرند».
بعضی از آنها فقط بر اساس قوانین از پیش تعریفشده کار میکنند، اما خروجیشان همچنان هوشمندانه به نظر میرسد.
اینجا دقیقاً جایی است که پای یادگیری ماشین وسط میآید.
یادگیری ماشین چیست و چگونه از دادهها یاد میگیرد؟
یادگیری ماشین چیست؟
شاخهای از هوش مصنوعی که در آن سیستم فقط مجری دستورها نیست، بلکه با دیدن دادهها و مثالهای مختلف، از تجربه یاد میگیرد.
مثال ساده برای درک یادگیری ماشین
فرض کن میخواهی به یک کودک یاد بدهی «سیب» چیست.
بهجای توضیح دادن، چند بار سیب را به او نشان میدهی. بعد از مدتی، خودش سیب را تشخیص میدهد.
یادگیری ماشین دقیقاً همین منطق را دنبال میکند.
کاربردهای واقعی یادگیری ماشین
- ایمیل تو یاد گرفته کدام پیامها اسپم هستند
- نتفلیکس متوجه شده به چه سبک فیلمهایی علاقه داری
در این مرحله، هنوز انسان نقش مهمی دارد؛ یعنی مشخص میکند سیستم باید در دادهها به چه ویژگیهایی توجه کند.
یادگیری عمیق چیست؟ وقتی سیستم خودش الگوها را کشف میکند
حالا برسیم به یادگیری عمیق (Deep Learning).
اگر بخواهیم خیلی خلاصه بگوییم یادگیری عمیق چیست،
میشود گفت نسخهی پیشرفتهتر یادگیری ماشین است.
اینجا دیگر لازم نیست به سیستم بگویی دقیقاً دنبال چه ویژگیهایی بگردد.
کافی است دادههای زیاد و متنوع در اختیارش قرار بدهی؛ سیستم خودش الگوها را کشف میکند.
یادگیری عمیق چه تفاوتی با یادگیری ماشین دارد؟
مثلاً توضیح دادن اینکه «چهرهی انسان چه شکلی است» کار سادهای نیست.
اما اگر هزاران تصویر از چهره ببینی، کمکم خودت متوجه میشوی چشم کجاست، بینی چه نقشی دارد و ساختار کلی صورت چگونه است.
این دقیقاً همان نقطهای است که تفاوت یادگیری ماشین و یادگیری عمیق خودش را نشان میدهد.
کاربردهای رایج یادگیری عمیق
- تشخیص چهره در گوشیهای هوشمند
- تبدیل صدا به متن
- ترجمهی خودکار زبانها
- چتباتهای پیشرفته و سیستمهای مکالمهمحور
تفاوت هوش مصنوعی، یادگیری ماشین و یادگیری عمیق به زبان ساده
فرض کن میخواهی به کامپیوتر یاد بدهی عکس گربه را از سگ تشخیص دهد:
- هوش مصنوعی ساده:
باید قوانین مشخصی برایش بنویسی (مثلاً شکل گوش یا نوع دم) - یادگیری ماشین:
به سیستم میگویی روی ویژگیهایی مثل گوش، دم و اندازه تمرکز کند - یادگیری عمیق:
هزاران تصویر گربه و سگ به آن میدهی و سیستم خودش همهچیز را یاد میگیرد
خلاصه اگر بخواهیم خیلی جمعوجور بگوییم:
- هوش مصنوعی → انجام رفتارهای هوشمندانه
- یادگیری ماشین → یادگیری از دادهها با راهنمایی انسان
- یادگیری عمیق → یادگیری عمیق از دادههای زیاد، با حداقل دخالت انسان
چرا دانستن این تفاوتها مهم است؟
چون وقتی میشنوی یک ابزار «با هوش مصنوعی کار میکند»،
میتوانی تشخیص بدهی واقعاً با چه چیزی طرفی:
- یک سیستم قانونمحور ساده؟
- یا سیستمی که از دادهها یاد میگیرد و پیشرفت میکند؟
دانستن تفاوت AI، یادگیری ماشین و یادگیری عمیق شاید تئوریک به نظر برسد،
اما کمک میکند دقیقتر بفهمیم تکنولوژی اطرافمان چطور کار میکند.
و دفعهی بعد که دربارهی یک ابزار جدید میشنوی، احتمالاً راحتتر حدس میزنی پشتش چه فناوریای نشسته.