وبلاگمقالات

از تصمیم گیری تا حل خلاقانه مسئله

آموزش تفکر منطقی و حل خلاقانه مسئله به کودکان

زندگی سرشار از مسائل ساده و پیچیده است. حل مسئله و انتخاب بهترین تصمیم در موقعیت‌های مهم و حیاتی از دیرباز مهم‌ترین چالش پیش روی انسان بوده است.

اهمیت حل مسئله به حدی بالاست که سازمان بهداشت جهانی آن را به عنوان یکی از ده مهارت مهم و ضروری برای زندگی فردی و اجتماعی معرفی کرده است. با کسب مهارت حل مسئله، علاوه بر بالا بردن شانس بقاء، می‌توانیم مشکلات و مسائل روزمره را نیز آسان‌تر و کم دردسرتر از سر راه برداریم.

حال سوال پیش می‌آید که حل مسئله دقیقاً چیست؟ مهارت حل مسئله فرآیندی شناختی رفتاری است که در آن، فرد با بررسی طیف متنوعی از پاسخ‌های بالقوه، امکان دستیابی به بهترین و مؤثرترین راه حل را افزایش می‌دهد.

طبق این تعریف، مهارت حل مسئله شامل اجزای زیر است: تشخیص مسئله/ شناسایی مشکلات و فرصت‌های پیش رو/ استفاده از خلاقیت در جمع‌ آوری و تحلیل اطلاعات/ جستجو و خلق راهکارها/ مقایسه‌ی راهکارهای مختلف/ انتخاب بهترین راه حل برای مسئله/ حل خلاقانه مسئله

نکته‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ی حائز اهمیت در اینجا، تشخیص این امر است که مهارت حل مسئله معادل مهارت تصمیم ‌گیری نیست. مهارت تصمیم‌ گیری به معنای انتخاب بهترین گزینه از میان گزینه ‌های در دسترس است. و به این ترتیب، تصمیم ‌گیری تنها قسمت پایانی از فرایند حل مسئله به حساب می‌آید.

برای حل خلاقانه مسئله می‌بایست ابتدا مراحل این فرآیند را شناسایی نموده و گام به گام تا رسیدن به نتیجه و راه حل نهایی بررسی کرد. بنا داریم در آینده مراحل حل مسئله برای شما ارائه نماییم.

تفاوت مشکل و مسئله چیست؟

بسیاری از ما واژه های مشکل و مسئله را به جای یکدیگر بکار می بریم. البته ماجرا در حد یک حساسیت از جنس ادبیات نیست؛ بلکه توجه به فرق مشکل و مسئله باعث می‌شود که مهارت ما در تصمیم گیری و حل مسئله افزایش پیدا کند.

مشکل می‌تواند یک نارضایتی، ناراحتی، نگرانی و در کل وضعیتی نامطلوب باشد؛ اما آن‌قدر مبهم که نمی‌توان ‌آن را توضیح داد و تشریح کرد. وقتی حس می‌کنیم مشکلی وجود دارد، معمولاً معتقدیم که باید در آینده کاری برای رفع آن مشکل انجام دهیم. اما چه کاری؟ نمی‌دانیم. چون هنوز حتی در تعریف و توصیف وضعیت موجود، ضعف داریم.

مشکل در مقایسه با مسئله، بسیار مبهم‌تر است. مسئله شفاف‌تر است و در آن، وضعیت فعلی و احتمالاً وضعیت مطلوب، تا حد خوبی مشخص شده است. آن‌چه نمی‌دانیم، روش و اقدام‌های مناسب برای حرکت از وضعیت فعلی به وضعیت مطلوب است.

مثال: فرض می‌کنیم ماشین لباس‌شویی خانه از کار افتاده است. به سراغ دفترچه‌ی راهنمای آن می رویم که به رفع مشکلات (Troubles) اختصاص دارد و قالب فهرستی از مسائل (Problems) تنظیم شده است.

مثلاً نوشته شده: اگر دستگاه روشن نمی‌شود و دوشاخه در پریز برق است و دکمه‌ی منبع تغذیه را هم زده‌اید، علت این وضعیت، احتمالاً آسیب دیدن منبع تغذیه است و برای رفع این مسئله، به تعمیرگاه مراجعه کنید؛ مشکل مبهم ما از کار افتادن دستگاه بود که اکنون به مسئله‌ی شفاف منبع تغذیه تبدیل شده است.

در آینده اینکه چطور می‌توان مشکل را به مسئله تبدیل کرد را بررسی کرده و سپس به مراحل و قدم های حل مسئله خواهیم پرداخت.

Source: Gellis Z D, Kenaley B. Problem-solving therapy for depression in adults: a systematic review. Research on Social Work Practice 2008

Source: Ali N. Mashayekhi٫ Systems dynamics problem definition as an evolutionary process using the concept of ambiguity: ۷System Dynamics ReviewVolume 28, Issue 2 p. 182-198

مشاهده بیشتر

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا