در این دوره کودک هنوز قرار نیست یک زبان برنامه نویسی یاد بگیرد. قرار است قبل از ورود به محیط هایی مثل اسکرچ جونیور و اسکرچ، با نوعی از فکر کردن آشنا شود که بعدها در برنامه نویسی به آن نیاز دارد.
مثلا یاد بگیرد اگر می خواهد یک شخصیت را به مقصد برساند، نمی تواند فقط بگوید «برو آنجا». باید مسیر را به چند مرحله کوچک تقسیم کند:
دو خانه جلو برو
به راست بچرخ
یک خانه جلو برو
از مانع عبور کن
و به مقصد برس
این تمرین ساده، در ظاهر بخشی از یک بازی است اما پشت آن یکی از پایه های اصلی برنامه نویسی قرار دارد: فکر کردن مرحله به مرحله.
پیش کد کمک می کند کودک پیش از آنکه درگیر ابزار برنامه نویسی شود، ذهنش برای حل مسئله آماده شود.
پیش کد چیست؟
پیش کد یک دوره مقدماتی برای کودکانی است که هنوز آماده ورود مستقیم به محیط های برنامه نویسی نیستند یا بهتر است قبل از آن، کمی بیشتر روی مفاهیم پایه کار کنند.
مخاطب این دوره معمولا کودکان حدود ۶ تا ۸ سال هستند. البته سن به تنهایی تعیین کننده نیست. ممکن است یک کودک در این سن آمادگی بیشتری داشته باشد و کودک دیگری به تمرین بیشتری نیاز داشته باشد.
در پیش کد، آموزش از طریق بازی های آموزشی، پازل های مرحله ای و چالش های فکری انجام می شود.
به جای اینکه مربی درباره «الگوریتم» تعریف تئوری ارائه کند، کودک خودش مسیر یک شخصیت را طراحی می کند.
به جای اینکه ابتدا مفهوم Loop را حفظ کند، در یک مرحله متوجه می شود حرکتی که چند بار تکرار شده را می تواند با یک دستور تکرار انجام دهد.
به جای توضیح خشک درباره شرط، با موقعیتی روبرو می شود که مثلا:
اگر مسیر باز بود، حرکت کن.
اگر مانع وجود داشت، مسیر دیگری انتخاب کن.
کودک ابتدا مفهوم را تجربه می کند و بعد به تدریج متوجه منطق پشت آن می شود.
این همان چیزی است که آموزش برنامه نویسی با بازی را برای سنین پایین جذاب می کند.
چرا کودک مستقیما برنامه نویسی را شروع نکند؟
بعضی از کودکان می توانند از همان ابتدا وارد اسکرچ جونیور یا حتی اسکرچ شوند. اما برای همه کودکان این مسیر مناسب نیست.
گاهی کودک هنوز برای تشخیص جهت ها، دنبال کردن چند دستور متوالی، پیدا کردن الگو یا حل یک مسئله چند مرحله ای به تمرین بیشتری نیاز دارد.
اگر در چنین شرایطی خیلی زود او را وارد یک محیط برنامه نویسی کنیم، بخش زیادی از انرژی کودک صرف شناخت ابزار می شود.
دکمه ها کجاست؟
این بلوک چه کاری انجام می دهد؟
چطور شخصیت حرکت می کند؟
چرا برنامه اجرا نشد؟
در حالی که کودک هنوز با اصل مسئله درگیر نشده است.
پیش کد یک مرحله قبل از این اتفاق است.
در این دوره ابتدا ذهن کودک برای برنامه نویسی آماده می شود. وقتی بعدا وارد اسکرچ جونیور یا اسکرچ می شود، بسیاری از مفاهیم برایش کاملا غریبه نیستند.
او قبلا با مسیر، ترتیب، تکرار، تصمیم گیری و اصلاح اشتباه آشنا شده است.
آموزش برنامه نویسی با بازی چگونه انجام می شود؟
در کلاس پیش کد، بازی وسیله سرگرم کردن کودک بین بخش های آموزشی نیست.
خود بازی بخشی از آموزش است.
هر مرحله یک مسئله دارد و کودک برای عبور از آن باید فکر کند.
فرض کنید شخصیت بازی باید از یک نقطه به یک گنج برسد.
در مسیر چند مانع قرار دارد.
کودک ابتدا باید مسیر را بررسی کند. سپس چند دستور انتخاب کند و برنامه اش را اجرا کند.
اگر شخصیت به مانع برخورد کند، کودک باید متوجه شود کجای مسیر اشتباه بوده است.
دوباره دستورات را بررسی می کند.
یکی از آنها را تغییر می دهد.
دوباره اجرا می کند.
شاید این بار شخصیت کمی جلوتر برود اما باز هم به مقصد نرسد.
کودک دوباره راه حلش را اصلاح می کند.
همین چرخه ساده یکی از ارزشمندترین بخش های آموزش است:
فکر کردن
آزمایش کردن
دیدن نتیجه
پیدا کردن اشتباه
اصلاح راه حل
و دوباره امتحان کردن
در برنامه نویسی واقعی نیز دقیقا همین اتفاق بارها رخ می دهد.
کودک در دوره پیش کد چه مفاهیمی یاد می گیرد؟
توالی و ترتیب
در برنامه نویسی، ترتیب دستورها مهم است.
اگر قرار باشد ابتدا به راست بچرخیم و بعد حرکت کنیم، نمی توانیم جای این دو دستور را بدون تغییر نتیجه عوض کنیم.
کودک در بازی ها به مرور متوجه می شود برای رسیدن به یک نتیجه باید مراحل را به ترتیب مناسب اجرا کند.
این موضوع به ظاهر ساده، پایه درک الگوریتم است.
الگو و تکرار
بعضی مسیرها شامل حرکت های تکراری هستند.
مثلا:
جلو
جلو
جلو
جلو
در مراحل ابتدایی کودک ممکن است چهار بار یک دستور را انتخاب کند.
اما به مرور با این سوال روبرو می شود:
آیا می توان این کار را کوتاه تر انجام داد؟
اینجاست که مفهوم تکرار یا Loop به شکل ساده وارد آموزش می شود.
کودک هنوز لازم نیست تعریف رسمی حلقه در برنامه نویسی را بداند. کافی است بفهمد وقتی کاری چند بار تکرار می شود، می توان برای آن یک الگوی تکرار تعریف کرد.
شرط و تصمیم گیری
همه مسئله ها یک مسیر ثابت ندارند.
گاهی باید براساس یک اتفاق تصمیم متفاوتی گرفته شود.
اگر مسیر باز بود، جلو برو.
اگر بسته بود، بچرخ.
اگر به مانع رسیدی، مسیر دیگری را امتحان کن.
این نوع تمرین ها مقدمه ای برای درک شرط ها در برنامه نویسی هستند.
شکستن مسئله به قسمت های کوچک
یکی از مهم ترین مهارت هایی که کودک در پیش کد تمرین می کند این است که یک مسئله بزرگ را یکجا حل نکند.
مثلا به جای فکر کردن به کل مسیر، مسئله را به چند بخش تقسیم کند:
اول از قسمت اول عبور کنم.
بعد به سمت پل بروم.
بعد از پل رد شوم.
بعد مسیر نهایی را پیدا کنم.
این مهارت فقط در برنامه نویسی کاربرد ندارد و بخش مهمی از مهارت حل مسئله است.
چه بازی هایی در کلاس پیش کد استفاده می شوند؟
در این مسیر می توان از بازی ها و پلتفرم های آموزشی مختلفی استفاده کرد که برای آشنایی کودکان با منطق برنامه نویسی طراحی شده اند.
از جمله:
CodeMonkey
کودک در یک محیط بازی محور با چالش هایی روبرو می شود که برای حل آنها باید مسیر و دستورات مناسب را پیدا کند.
LightBot
بازی بر پایه هدایت یک شخصیت در مسیرهای مختلف شکل گرفته است و می تواند برای تمرین ترتیب دستورات، برنامه ریزی مسیر و تکرار مناسب باشد.
Box Island
کودک در محیطی مرحله ای با مسئله هایی روبرو می شود که برای حل آنها باید مسیر درست را پیدا کند و حرکات را به ترتیب اجرا کند.
Coddy
تمرین ها و چالش های کدنویسی و منطقی می توانند به شکل مکمل در مسیر یادگیری مورد استفاده قرار بگیرند.
در کنار این ابزارها، بازی ها و تمرین های مشابه دیگری نیز می توانند براساس سطح و روند پیشرفت کودک مورد استفاده قرار بگیرند.
هدف وابسته کردن آموزش به یک بازی خاص نیست.
بازی فقط ابزاری است برای اینکه کودک مفاهیم را تجربه کند.
در کلاس پیش کد چه چیزی یاد می گیریم؟
ممکن است کودک بعد از کلاس درباره مرحله ای صحبت کند که توانسته یک شخصیت را به مقصد برساند.
اما آنچه در کلاس اتفاق افتاده فقط رد کردن یک مرحله نبوده است.
کودک مجبور شده قبل از حرکت فکر کند.
مسیر را بررسی کند.
یک راه حل بسازد.
آن را اجرا کند.
اشتباهش را ببیند.
راه حل دیگری امتحان کند.
گاهی ممکن است چند بار شکست بخورد تا بالاخره مسیر درست را پیدا کند.
این بخش مهمی از یادگیری است.
قرار نیست مربی در اولین اشتباه جواب را به کودک بگوید.
اگر کودک فرصت پیدا کند خودش مشکل را کشف کند، لحظه ای که راه حل را پیدا می کند بسیار ارزشمندتر خواهد بود.
به همین دلیل، در پیش کد «جواب درست» تنها چیزی نیست که اهمیت دارد.
مسیری که کودک برای رسیدن به جواب طی می کند مهم تر است.
پیش کد چطور به تقویت حل مسئله کمک می کند؟
در بسیاری از بازی های معمولی، هدف کودک بردن است.
اما در یک بازی آموزشی مناسب، کودک برای بردن مجبور است مسئله را حل کند.
مثلا مسیر قبلی جواب نداده است.
حالا چه کاری می تواند انجام دهد؟
یک حرکت را تغییر دهد؟
از مسیر دیگری برود؟
ترتیب دستورها را عوض کند؟
بخشی از مسیر را دوباره بررسی کند؟
کودک یاد می گیرد یک راه حل ناموفق به معنی تمام شدن مسئله نیست.
فقط یعنی:
«این روش جواب نداد. روش دیگری را امتحان می کنم.»
این طرز فکر بعدها هم در برنامه نویسی و هم در بسیاری از موقعیت های دیگر به کار می آید.
اشتباه کردن در پیش کد بخشی از آموزش است
یکی از اتفاق های مهم در یادگیری برنامه نویسی این است که کودک رابطه متفاوتی با اشتباه پیدا می کند.
در بعضی تجربه های آموزشی، اشتباه مساوی با کم شدن نمره است.
اما در برنامه نویسی، اشتباه اغلب یک سرنخ است.
برنامه اجرا نشد؟
باید ببینیم مشکل کجاست.
شخصیت به مقصد نرسید؟
دستورها را بررسی کنیم.
یک مرحله زیادی طولانی شده؟
شاید بتوان راه کوتاه تری پیدا کرد.
کودک به مرور می فهمد لازم نیست از اولین تلاش به جواب برسد.
می تواند آزمایش کند، نتیجه را ببیند و راه حلش را بهتر کند.
آیا بازی کردن واقعا می تواند آموزش باشد؟
هر بازی کامپیوتری لزوما آموزشی نیست.
تفاوت اصلی در نوع فعالیتی است که کودک هنگام بازی انجام می دهد.
اگر تمام کاری که لازم است انجام دهد لمس سریع صفحه یا تکرار یک حرکت باشد، احتمالا تمرین عمیقی اتفاق نمی افتد.
اما وقتی بازی کودک را مجبور می کند:
مسیر را تحلیل کند
دستورها را مرتب کند
الگو پیدا کند
تصمیم بگیرد
نتیجه را پیش بینی کند
اشتباهش را پیدا کند
و راه حلش را اصلاح کند
ما دیگر فقط با سرگرمی روبرو نیستیم.
اینجاست که یادگیری مبتنی بر بازی می تواند به یک روش آموزشی تبدیل شود.
به همین دلیل در پیش کد، انتخاب بازی به اندازه شیوه استفاده مربی از آن اهمیت دارد.
پیش کد برای چه کودکانی مناسب است؟
این دوره می تواند برای کودکانی مناسب باشد که هنوز تجربه برنامه نویسی ندارند و می خواهند یادگیری را از مفاهیم پایه شروع کنند.
به خصوص اگر کودک:
به بازی و معما علاقه دارد
از پیدا کردن مسیر و حل چالش لذت می برد
هنوز تجربه کار با اسکرچ یا محیط های برنامه نویسی ندارد
برای انجام مسئله های چند مرحله ای به تمرین بیشتری نیاز دارد
یا قرار است پیش از ورود به اسکرچ جونیور، آمادگی بیشتری پیدا کند.
در مقابل، اگر کودک قبلا تجربه قابل توجهی در اسکرچ جونیور، اسکرچ یا ابزارهای مشابه داشته باشد، ممکن است نیازی به شروع از پیش کد نداشته باشد.
به همین دلیل بهتر است مسیر آموزشی کودک فقط براساس سن انتخاب نشود و سطح او نیز در نظر گرفته شود.
پیش کد چه تفاوتی با اسکرچ جونیور دارد؟
پیش کد بیشتر روی آماده سازی ذهنی تمرکز دارد.
کودک از طریق پازل و بازی با مفاهیمی مانند توالی، جهت، تکرار، شرط و حل مسئله آشنا می شود.
اما در اسکرچ جونیور، کودک وارد یک محیط برنامه نویسی بلوکی می شود و خودش شروع به ساختن می کند.
می تواند شخصیت انتخاب کند، حرکت ایجاد کند، داستان بسازد و مجموعه ای از بلوک ها را کنار هم قرار دهد.
در واقع پیش کد می تواند پلی باشد بین بازی های منطقی و اولین تجربه ساخت پروژه در یک محیط برنامه نویسی.
بعد از پیش کد چه اتفاقی می افتد؟
هدف این دوره این نیست که کودک برای مدت طولانی در بازی های مقدماتی باقی بماند.
پیش کد یک نقطه شروع است.
وقتی کودک مفاهیم پایه را بهتر درک کرد، می تواند وارد مرحله بعدی مسیر یادگیری شود.
برای بسیاری از کودکان، مرحله بعد دوره اسکرچ جونیور است.
در آنجا دیگر کودک فقط یک مسئله آماده را حل نمی کند بلکه خودش شروع به ساختن داستان، انیمیشن و پروژه می کند.
در مراحل بعد نیز با افزایش سن و توانایی کودک می توان به محیط هایی مانند اسکرچ و سایر مسیرهای برنامه نویسی کودکان رسید.
هدف این است که هر مرحله، پایه مرحله بعد باشد.
نه اینکه کودک خیلی سریع از چند ابزار مختلف عبور کند بدون اینکه منطق پشت آنها را درک کرده باشد.
والدین از دوره پیش کد چه انتظاری داشته باشند؟
اگر کودک بعد از چند جلسه هنوز نمی تواند درباره «زبان برنامه نویسی» صحبت کند، این به معنی عقب بودن او نیست.
این دوره اساسا برای آموزش یک زبان خاص طراحی نشده است.
نشانه های مهم تر را باید در رفتار کودک هنگام حل مسئله جستجو کرد.
آیا قبل از حرکت بیشتر فکر می کند؟
آیا می تواند یک مسیر را به چند مرحله تقسیم کند؟
آیا بعد از اشتباه سریع کنار می کشد یا دوباره تلاش می کند؟
آیا می تواند توضیح دهد چرا یک راه حل جواب نداده است؟
آیا الگوهای تکراری را بهتر تشخیص می دهد؟
این تغییرها ممکن است در ظاهر کوچک باشند، اما همان زیرساختی هستند که کودک در مراحل بعدی یادگیری به آن نیاز دارد.
دوره پیش کد؛ شروع برنامه نویسی بدون فشار
قرار نیست یک کودک ۶ یا ۷ ساله شبیه یک برنامه نویس بزرگسال آموزش ببیند.
لازم نیست با واژه های پیچیده شروع کنیم.
لازم نیست پشت صفحه ای پر از کد بنشیند.
حتی لازم نیست در اولین جلسه بداند الگوریتم چیست.
کافی است با یک مسئله روبرو شود.
برای آن راه حل پیدا کند.
راه حلش را امتحان کند.
اشتباه کند.
دوباره فکر کند.
و وقتی بالاخره شخصیت بازی به مقصد رسید، فقط یک مرحله از بازی را تمام نکرده باشد؛ بلکه کمی بهتر از قبل بداند چطور باید یک مسئله را حل کند.
این همان نقطه ای است که آموزش برنامه نویسی برای کودکان می تواند شروع شود.
نه از کد.
از فکر کردن.
آیا پیش کد برای فرزند شما مناسب است؟
انتخاب نقطه شروع یادگیری برای همه کودکان یکسان نیست.
سن کودک مهم است، اما تجربه قبلی، توانایی حل مسئله، میزان تمرکز و آمادگی او نیز باید در نظر گرفته شود.
اگر مطمئن نیستید فرزندتان باید از پیش کد شروع کند یا مستقیما وارد اسکرچ جونیور یا دوره دیگری شود، می توانید قبل از ثبت نام از مشاوره آموزشی استفاده کنید تا مسیر متناسب با سطح او مشخص شود.
برای دریافت مشاوره رایگان و بررسی مسیر مناسب فرزندتان، فرم مشاوره را تکمیل کنید.
سوالات متداول درباره دوره پیش کد
دوره پیش کد برای چه سنی مناسب است؟
این دوره معمولا برای کودکان حدود ۶ تا ۸ سال طراحی می شود، اما آمادگی کودک مهم تر از عدد سن است. بهتر است قبل از انتخاب دوره، سطح و تجربه قبلی کودک نیز بررسی شود.
آیا کودک در پیش کد کدنویسی انجام می دهد؟
تمرکز اصلی دوره روی مفاهیم قبل از کدنویسی است. کودک از طریق بازی و پازل با مفاهیمی مانند ترتیب، الگو، تکرار، شرط، مسیر و حل مسئله آشنا می شود.
آیا برای شرکت در دوره پیش کد باید کودک قبلا برنامه نویسی بلد باشد؟
خیر. پیش کد دقیقا برای شروع مسیر طراحی شده و نیاز به تجربه قبلی برنامه نویسی ندارد.
در پیش کد از چه بازی هایی استفاده می شود؟
بسته به سطح و محتوای آموزشی می توان از ابزارهایی مانند CodeMonkey، LightBot، Box Island، Coddy و بازی ها و پازل های آموزشی مشابه استفاده کرد.
آیا پیش کد فقط بازی کردن است؟
خیر. بازی ابزار آموزش است. پشت هر مرحله یک هدف آموزشی قرار دارد و مربی از چالش های بازی برای تمرین تفکر مرحله ای، الگو، تصمیم گیری، تکرار و حل مسئله استفاده می کند.
بعد از پیش کد کودک چه دوره ای را شروع می کند؟
برای بسیاری از کودکان مرحله بعدی اسکرچ جونیور است. البته انتخاب مرحله بعد باید براساس سن، سطح و میزان آمادگی کودک انجام شود.
آیا آموزش برنامه نویسی از طریق بازی باعث افزایش زمان استفاده کودک از کامپیوتر نمی شود؟
هدف کلاس صرفا افزایش زمان حضور مقابل صفحه نیست. کودک هنگام فعالیت باید فکر کند، تصمیم بگیرد، مسئله را حل کند و درباره راه حل خود توضیح بدهد. بنابراین کیفیت فعالیت مهم تر از صرفا «بازی کردن با کامپیوتر» است.
مهم ترین نتیجه دوره پیش کد چیست؟
مهم ترین نتیجه این نیست که کودک چند مرحله از یک بازی را تمام کرده باشد. هدف اصلی این است که به مرور یاد بگیرد قبل از اقدام فکر کند، مسئله را به بخش های کوچک تقسیم کند، راه حلش را آزمایش کند و در صورت اشتباه دوباره برای پیدا کردن راه بهتر تلاش کند.
