بعضی روزها از همان ابتدا معلوم است که قرار نیست مثل روزهای دیگر تمام شوند. روزی که ۲۰ نفر از فراگیران فعال و همراه آکادمی یاسان را برای بازدید از مرکز پردازش دیجیکالا دعوت کردیم، یکی از همان روزها بود.
ما معمولاً دیجیکالا را از پشت صفحه گوشی یا رایانه میبینیم. محصولی را انتخاب میکنیم، روی دکمه ثبت سفارش میزنیم و چند روز بعد صدای زنگ در را میشنویم. اما میان آن کلیک و لحظه تحویل بسته، چه اتفاقی میافتد؟
در این بازدید، فراگیران یاسان فرصت پیدا کردند پاسخ این سؤال را نه در یک ویدئو یا توضیح تئوری، بلکه از نزدیک ببینند و لمس کنند.
شروع بازدید در یک روز غیرمعمول تابستانی
این بازدید در روزهایی از تابستان برگزار شد که قطعی برق به بخشی از برنامه روزمره تبدیل شده بود. مرکز پردازش دیجیکالا هم از این شرایط مستثنا نبود و برق مجموعه در بازههای مشخصی قطع میشد.
درست پیش از آغاز بازدید ما، برق دوباره وصل شد. انگار همهچیز دستبهدست هم داده بود تا بازدید طبق برنامه شروع شود و بچهها بتوانند بخشهای مختلف مرکز را در حال فعالیت ببینند.
از همان لحظه ورود، تفاوت فضا با چیزی که معمولاً از یک فروشگاه اینترنتی تصور میکنیم، مشخص بود. محیط شلوغ بود، اما بینظم نبود. هر فرد وظیفه مشخصی داشت و هر حرکت، بخشی از یک فرایند دقیق و از پیش طراحیشده بود.
ورود به پشتصحنه یک سفارش اینترنتی
در بخش انبارداری، تازه میشد فهمید پشت هر سفارشی که بهسادگی به دست ما میرسد، چه مسیر طولانی و حسابشدهای قرار دارد.
کالاها باید در محل مشخصی نگهداری شوند، سفارشها بهدرستی شناسایی شوند و هر محصول بدون اشتباه به مرحله بعد برسد. هماهنگی میان افراد، تجهیزات و سیستمهای نرمافزاری باعث میشود هزاران فرایند کوچک در کنار یکدیگر قرار بگیرند.
فراگیران با دقت اطرافشان را نگاه میکردند. چند دقیقه بیشتر نگذشته بود که سؤالها شروع شدند؛ سؤالهایی درباره محل نگهداری محصولات، نحوه پیدا کردن سفارشها و شیوه جلوگیری از اشتباه در ارسال.
پشت هر تصویر محصول، یک تیم حضور دارد
بازدید مرحلهبهمرحله ادامه پیدا کرد. از بخشهای مختلف انبار عبور کردیم و با بعضی از تیمهایی آشنا شدیم که معمولاً نام یا تصویرشان را در سایت نمیبینیم.
یکی از بخشهای جالب، فرایند تولید محتوای محصولات بود. تصویری که کاربر در صفحه محصول میبیند یا توضیحی که برای معرفی کالا نوشته شده، نتیجه یک تصمیم سریع و ساده نیست.
پشت همان چند تصویر و چند خط توضیح، افرادی حضور دارند که باید محصول را بررسی کنند، جزئیات مهم آن را تشخیص دهند و اطلاعات را به شکلی دقیق و قابلفهم در اختیار خریدار قرار دهند.
این بخش برای فراگیران یادآوری مهمی داشت: پشت هر خروجی دیجیتال، مجموعهای از تصمیمها، مهارتها و همکاریهای انسانی وجود دارد.
بعضی مسیرها هیجانانگیز بودند، بعضی کمی ترسناک
مرکز پردازش، فضایی کاملاً عملیاتی و کارگاهی داشت. بعضی از راهروها و پلهها در ارتفاع قرار گرفته بودند و عبور از آنها برای همه تجربه یکسانی نبود.
برای بعضی از بچهها، این ارتفاعها کمی استرسآور بود. بعضی دیگر همان بخش را هیجانانگیزترین قسمت بازدید میدانستند.
کسانی که احساس راحتی نمیکردند، میتوانستند مسیر امنتر آسانسور را انتخاب کنند. این انتخاب کاملاً آزادانه بود و هر فراگیر براساس شرایط و احساس خودش مسیر مناسب را ادامه داد.
این تفاوت واکنشها هم بخشی از تجربه بود؛ اینکه قرار نیست همه افراد از یک مسیر واحد عبور کنند تا چیز مشترکی یاد بگیرند.
جزئیاتی که یک سفارش را به مقصد میرسانند
وقتی به بخش بستهبندی و ارسال رسیدیم، پشتصحنه سفارشها شکل واضحتری پیدا کرد.
در این بخش، جزئیاتی دیده میشد که شاید هنگام تحویل گرفتن یک بسته هیچوقت به آنها توجه نکنیم؛ رنگ چسبهای روی بسته، تفاوت سبدهای حمل کالا، نحوه تفکیک سفارشها و مسیری که ارسال فوری را از ارسال عادی جدا میکند.
هرکدام از این نشانهها، اطلاعات مشخصی را به کارکنان منتقل میکردند. چیزی که برای ما فقط یک رنگ یا یک سبد متفاوت بود، در فرایند پردازش سفارش معنای دقیقی داشت.
فراگیران متوجه شدند که در یک سیستم بزرگ، حتی کوچکترین جزئیات هم میتوانند روی سرعت، دقت و نتیجه نهایی اثر بگذارند.
سؤالهایی که مسیر بازدید را تغییر میدادند
در تمام مسیر، بچهها آزاد بودند سؤال بپرسند. قرار نبود فقط از بخشها عبور کنیم و توضیحهای آماده را بشنویم.
هرجا کنجکاوی شکل میگرفت، توقف میکردیم. بعضی سؤالها در ظاهر ساده بودند، اما نشان میدادند فراگیران به جزئیات توجه کردهاند. بعضی سؤالها هم آنقدر متفاوت بودند که حتی بزرگترهای گروه برای پاسخ دادن به آنها لحظهای مکث میکردند.
بخش مهم این تجربه دقیقاً همین بود؛ اینکه سؤال پرسیدن مزاحم برنامه نبود، بلکه بخشی از خود برنامه محسوب میشد.
فراگیران فقط تماشاگر یک مجموعه بزرگ نبودند. آنها تلاش میکردند بفهمند چرا هر بخش به این شکل طراحی شده و اگر بخشی از فرایند درست کار نکند، چه اتفاقی برای سفارش نهایی میافتد.
حتی مسیر رسیدن هم بخشی از ماجرا شد
آن روز، مسیر رسیدن به مرکز پردازش هم بدون اتفاق نبود. مترو دچار مشکل شده بود و چند نفر از فراگیران دیرتر از زمان تعیینشده رسیدند.
بااینحال، بازدید متوقف نشد و فشار یا استرسی هم به بچهها وارد نشد. فراگیرانی که دیرتر رسیده بودند، در میانه مسیر به گروه اضافه شدند و بازدید را همراه بقیه ادامه دادند.
این اتفاق نشان داد یک تجربه آموزشی واقعی همیشه دقیقاً مطابق برنامه پیش نمیرود. گاهی لازم است شرایط را بپذیریم، مسیر را تنظیم کنیم و بدون برهم زدن آرامش گروه ادامه دهیم.
دیجیکالا دیگر فقط یک سایت خرید نبود
در پایان بازدید، نگاه بسیاری از فراگیران تغییر کرده بود.
دیجیکالا دیگر فقط سایتی نبود که در آن محصولی را جستوجو و سفارش ثبت میکنیم. حالا به مجموعهای زنده از آدمها، ابزارها، دادهها، تصمیمها و فرایندهایی تبدیل شده بود که باید هماهنگ با یکدیگر کار کنند.
فراگیران دیده بودند که رسیدن یک بسته ساده به مقصد، نتیجه کار یک فرد یا یک بخش نیست. انبارداری، تولید محتوا، پردازش سفارش، بستهبندی و ارسال باید در کنار هم قرار بگیرند تا نتیجه نهایی درست باشد.
چرا این بازدید برای آکادمی یاسان مهم بود؟
برای ما در آکادمی یاسان، این برنامه فقط یک بازدید تفریحی یا جانبی نبود.
بخش مهمی از یادگیری زمانی اتفاق میافتد که فراگیر بتواند مفاهیمی مانند نظم، حل مسئله، همکاری تیمی و طراحی سیستم را در دنیای واقعی مشاهده کند.
در کلاس ممکن است درباره الگوریتم، فرایند و تقسیم یک مسئله بزرگ به مراحل کوچکتر صحبت کنیم. اما در مرکز پردازش دیجیکالا، بچهها نمونه واقعی همین مفاهیم را دیدند؛ سفارشی که از چندین مرحله عبور میکند و هر مرحله باید خروجی دقیقی برای مرحله بعد تولید کند.
این بازدید نشان داد یادگیری همیشه پشت میز یا مقابل نمایشگر اتفاق نمیافتد. گاهی دیدن پشتصحنه یک مجموعه واقعی میتواند سؤالهایی ایجاد کند که آغاز یک مسیر تازه برای یادگیری باشند.
در پایان روز، بچهها فقط با بخشهای مختلف دیجیکالا آشنا نشده بودند. آنها با نگاه دقیقتری به مسیرهایی برگشتند که پیشازاین ساده و عادی به نظر میرسیدند.
و شاید ارزشمندترین نتیجه بازدید همین بود: اینکه بعد از آن، هر بار بستهای به دستشان میرسد، بتوانند پشت آن زنگ در، آدمها، تصمیمها و فرایندهای بیشتری را ببینند.