آنچه در این مقاله میخوانید
بازی الگوریتمی Play and Learn Science
بازی Play & Learn Science چیست؟ بررسی کامل بازیهای علمی PBS برای کودکان
بچهها خیلی قبلتر از اینکه با کلمه «علوم» آشنا شوند، دانشمندهای کوچکی هستند. وقتی یک سنگ را داخل آب میاندازند و نگاه میکنند که روی آب میماند یا ته آن میرود، وقتی سایه دستشان را روی دیوار جابهجا میکنند یا وقتی چند بار یک ماشین اسباببازی را از روی سطح شیبدار رها میکنند تا ببینند کدامبار دورتر میرود، در واقع دارند همان کاری را انجام میدهند که یک دانشمند انجام میدهد: مشاهده، سؤال، پیشبینی و آزمایش.
اپلیکیشن Play & Learn Science از همین کنجکاوی طبیعی کودکان استفاده میکند. این بازی آموزشی که توسط PBS KIDS طراحی شده، مجموعهای از بازیهای تعاملی را در اختیار کودک قرار میدهد تا مفاهیم پایه علوم را از طریق تجربه و بازی کشف کند. تمرکز برنامه روی موضوعاتی مثل حرکت و نیرو، آب، نور و سایه و آبوهواست و در کنار بازیها، فعالیتهایی هم برای ادامه دادن تجربه علمی در دنیای واقعی پیشنهاد میشود.
بنابراین اگر دنبال یک بازی برای آموزش برنامهنویسی کودک هستید، Play & Learn Science انتخاب مستقیمی نیست؛ اما اگر هدف این است که کودک از سن پایین با تفکر علمی، مشاهده دقیق، علت و معلول و حل مسئله آشنا شود، این اپ میتواند گزینه جالبی باشد.
Play & Learn Science چیست؟
Play & Learn Science یک اپلیکیشن آموزشی علمی برای کودکان است که تلاش میکند مفاهیم پایه علوم را به جای توضیح مستقیم و درسگونه، در قالب بازی و آزمایشهای تعاملی آموزش دهد.
PBS این برنامه را بهعنوان ابزاری برای کمک به کودکان در «فکر کردن مانند دانشمندان» معرفی کرده است. نسخه معرفیشده توسط PBS شامل بیش از ۱۰ بازی و در توضیحات فعلی فروشگاه App Store نیز ۱۵ بازی در موضوعات علمی مختلف معرفی شده است.
موضوع مهم اینجاست که کودک فقط یک بازی را انجام نمیدهد و بعد یک جواب درست یا غلط دریافت نمیکند. در بسیاری از فعالیتها، او باید چیزی را تغییر دهد، نتیجه را مشاهده کند و بعد درباره اتفاقی که افتاده فکر کند.
برای مثال، ممکن است ارتفاع یک سطح شیبدار را تغییر دهد و ببیند یک جسم چقدر حرکت میکند. یا موقعیت منبع نور را تغییر دهد و مشاهده کند سایه چگونه تغییر میکند.
این ساختار باعث میشود کودک به جای حفظ کردن یک مفهوم علمی، رابطه بین تغییر یک عامل و نتیجه آن را تجربه کند.
Play & Learn Science برای چه سنی ساخته شده است؟
این اپ در اصل برای کودکان پیشدبستانی و سالهای ابتدایی مدرسه طراحی شده است. منابع PBS آن را در گروه Pre-K تا Kindergarten قرار دادهاند و در برخی ارزیابیهای رسانهای نیز دامنه استفاده آن برای کودکان حدود ۲ تا ۸ سال در نظر گرفته شده است.
در این سن، هدف اصلی آموزش علوم این نیست که کودک تعریفهای پیچیده فیزیک یا زیستشناسی را حفظ کند. مهمتر از آن این است که یاد بگیرد:
سؤال بپرسد، مشاهده کند، پیشبینی کند، آزمایش کند و درباره نتیجه فکر کند.
Play & Learn Science دقیقاً روی همین مهارتها تمرکز دارد.
ساختار بازی Play & Learn Science چگونه است؟
این اپلیکیشن برخلاف بازیهایی مثل Code Adventures یک داستان طولانی و مرحلهبندی خطی ندارد. در عوض، چند مجموعه بازی علمی دارد که هرکدام روی یک موضوع خاص تمرکز میکنند.
ساختار اصلی بازیها شامل پنج حوزه است:
- Ramp & Roll؛ سطح شیبدار و حرکت
- Water Games؛ بازیهای آب
- Shadow Play؛ بازی با سایه
- Weather Control؛ کنترل و بررسی آبوهوا
- Gear Up؛ انتخاب وسایل متناسب با آبوهوا
بنابراین بهتر است به جای اینکه Play & Learn Science را یک بازی با «۳۲ مرحله» یا «۵۰ مرحله» بدانیم، آن را یک مجموعه مینیگیم علمی در نظر بگیریم.
بخش اول: Ramp & Roll؛ آزمایش حرکت و نیرو
یکی از جذابترین بخشهای Play & Learn Science، قسمت Ramp & Roll است.
در این بخش کودک با سطحهای شیبدار و اشیای مختلف کار میکند و میبیند وقتی یک جسم را از ارتفاعها یا روی سطوح مختلف حرکت میدهیم، چه اتفاقی میافتد.
اینجا کودک بدون اینکه لازم باشد فرمول فیزیک بداند، با مفاهیمی مثل:
- حرکت
- سرعت
- سطح شیبدار
- اصطکاک
- نیرو
- فاصله
آشنا میشود.
در یکی از بازیها کودک میتواند اجسام مختلف را روی سطح شیبدار حرکت دهد و بررسی کند که کدام جسم و با چه شرایطی بیشتر یا کمتر حرکت میکند. در فعالیتهای مرتبط با این بخش نیز از کودک خواسته میشود درباره اینکه یک جسم چقدر جلو میرود پیشبینی کند و بعد نتیجه را آزمایش کند.
بازی Explore the Roll
در Explore the Roll کودک با حرکت دادن اجسام مختلف روی سطح شیبدار، تفاوت رفتار آنها را مشاهده میکند.
نکته آموزشی مهم این بازی این است که کودک فقط یک جواب از قبل تعیینشده را نمیگیرد.
او میتواند شرایط را تغییر دهد و نتیجه را ببیند.
مثلاً:
اگر جسم دیگری انتخاب کنیم چه میشود؟
اگر ارتفاع سطح شیبدار تغییر کند چه اتفاقی میافتد؟
اگر سطح متفاوت باشد، جسم همانقدر حرکت میکند؟
این نوع تجربه، کودک را با مفهوم آزمایش متغیرها آشنا میکند.
بازی Hit the Target
در Hit the Target مسئله کمی هدفمندتر میشود.
کودک باید شرایط حرکت را طوری تنظیم کند که جسم به نقطه مشخصی برسد.
اینجا دیگر فقط مشاهده کافی نیست.
کودک باید پیشبینی و تنظیم کند.
اگر جسم به هدف نرسید، باید دوباره شرایط را تغییر دهد.
این چرخه بسیار شبیه فرآیند واقعی حل مسئله علمی است:
پیشبینی → آزمایش → مشاهده نتیجه → اصلاح → آزمایش دوباره
بازی Surface Challenge
در این بخش، سطحی که جسم روی آن حرکت میکند اهمیت بیشتری پیدا میکند.
کودک میتواند ببیند که یک جسم روی سطوح مختلف رفتار یکسانی ندارد.
در اینجا مفهوم اصطکاک به شکلی بسیار ساده و ملموس وارد تجربه کودک میشود.
کودک لازم نیست بداند تعریف علمی اصطکاک چیست؛ کافی است متوجه شود:
«چرا این جسم روی این سطح راحتتر حرکت کرد، اما روی سطح دیگر زودتر متوقف شد؟»
همین سؤال میتواند شروع یک گفتوگوی علمی خوب باشد.
بخش دوم: Water Games؛ آزمایش با آب
بخش بعدی مربوط به آب و ویژگیهای آن است.
در این قسمت کودک با موضوعاتی مانند شناور ماندن یا فرو رفتن اجسام و همچنین حرکت آب سر و کار دارد.
یکی از بازیهای شناختهشده این بخش Sink or Float است.
کودک باید پیشبینی کند که یک جسم روی آب میماند یا به زیر آب میرود و سپس نتیجه را مشاهده کند. این فعالیت یکی از سادهترین راهها برای آشنا کردن کودک با مفهوم پیشبینی علمی است.
بازی Sink or Float
احتمالاً برای کودک جالب است که قبل از انداختن یک شیء داخل آب، حدس بزند چه اتفاقی خواهد افتاد.
مثلاً:
«فکر میکنی این جسم روی آب میماند یا پایین میرود؟»
بعد بازی نتیجه را نشان میدهد.
اما ارزش آموزشی اصلی همین فاصله بین حدس و مشاهده است.
اگر کودک اشتباه پیشبینی کرده باشد، اتفاق بدی نیفتاده است.
اتفاقاً همین اشتباه میتواند باعث شود سؤال جدیدی شکل بگیرد:
«پس چرا این یکی غرق شد ولی آن یکی روی آب ماند؟»
این نوع کنجکاوی دقیقاً همان چیزی است که آموزش علوم در سنین پایین باید ایجاد کند.
بخش سوم: Shadow Play؛ دنیای نور و سایه
یکی از جذابترین قسمتهای اپ، Shadow Play است.
کودک در این بخش با نور، اشیا و سایهها بازی میکند و متوجه میشود که تغییر موقعیت منبع نور یا شیء میتواند شکل و اندازه سایه را تغییر دهد.
بازیهای این بخش شامل:
- Exploring Shadows
- Shadow Scenes
- Guess the Shadow
هستند.
Exploring Shadows چه چیزی آموزش میدهد؟
در این بازی کودک میتواند موقعیت خورشید یا منبع نور را تغییر دهد و تأثیر آن را روی سایه مشاهده کند.
برای مثال، وقتی منبع نور جابهجا میشود، سایه هم تغییر میکند.
این تجربه به کودک کمک میکند رابطه بین سه عنصر را درک کند:
منبع نور → جسم → سایه
در واقع کودک یک مفهوم فیزیکی را بدون فرمول و تعریف کتابی تجربه میکند.
Shadow Scenes؛ ساختن صحنه و مشاهده نتیجه
در Shadow Scenes کودک میتواند اشیای مختلف را در یک صحنه قرار دهد و اثر موقعیت نور را روی سایهها مشاهده کند.
این بازی نسبت به یک سؤال ساده «سایه چیست؟» آزادی بیشتری به کودک میدهد.
کودک میتواند تغییر ایجاد کند و نتیجه را ببیند.
همین امکان تغییر دادن محیط باعث میشود تجربه بیشتر شبیه یک آزمایش کوچک باشد.
Guess the Shadow؛ پیشبینی از روی شواهد
در Guess the Shadow کودک باید با نگاه کردن به یک سایه، حدس بزند چه چیزی پشت آن قرار دارد.
در ظاهر این بازی یک معمای ساده است، اما از نظر آموزشی یک مهارت مهم را تمرین میکند:
استفاده از شواهد برای رسیدن به یک نتیجه.
کودک به جای اینکه صرفاً حدس تصادفی بزند، باید شکل سایه را بررسی کند و از روی آن درباره جسم اصلی تصمیم بگیرد. منابع آموزشی PBS نیز این بازی را به عنوان فعالیتی برای پیشبینی بر اساس مشاهده سایه معرفی میکنند.
بخش چهارم: Weather Control؛ بازی با آبوهوا
یکی دیگر از موضوعات اصلی Play & Learn Science، آبوهوا و دما است.
در این قسمت کودک با موضوعاتی مثل:
- دما
- گرما و سرما
- وضعیت آبوهوا
- ابزار اندازهگیری
- تأثیر آبوهوا بر انتخابهای روزمره
آشنا میشود.
بازیهای مرتبط شامل Read the Temperature، Weather Controller، Thermometer Picking و Photo Weather هستند.
آموزش دما در Play & Learn Science
خواندن دماسنج برای یک کودک کمسن میتواند یک مفهوم نسبتاً انتزاعی باشد.
Play & Learn Science تلاش میکند این مفهوم را در قالب تعامل با یک ابزار تصویری سادهتر کند.
کودک دما را تغییر میدهد یا بین گزینههای مختلف انتخاب میکند و به تدریج متوجه میشود که عدد یا جایگاه دماسنج چه ارتباطی با سردی و گرمی دارد.
این موضوع میتواند نقطه شروع خوبی برای یک فعالیت واقعی در خانه باشد:
امروز دمای هوا چقدر است؟
فردا چطور؟
وقتی هوا سردتر است، چه لباسی مناسبتر است؟
در این حالت، مفهوم علمی از صفحه نمایش خارج میشود و وارد زندگی روزمره کودک میشود.
بخش پنجم: Gear Up؛ چه چیزی بپوشیم؟
در بخش Gear Up، بازی از مفهوم آبوهوا به تصمیمگیری روزمره میرسد.
کودک باید با توجه به وضعیت هوا، لباس یا وسیله مناسب را انتخاب کند.
مثلاً برای باران، انتخاب چتر منطقی است؛ برای هوای سرد، لباس گرم اهمیت پیدا میکند.
این بخش شاید نسبت به قسمتهایی مثل Ramp & Roll علمی به نظر نرسد، اما اتفاقاً یک نکته مهم را آموزش میدهد:
علم فقط اطلاعاتی درباره کتابها و آزمایشگاهها نیست؛ ما هر روز از آن برای تصمیمگیری استفاده میکنیم.
The Amazing Umbrella؛ یک آزمایش کوچک درباره مواد
در The Amazing Umbrella کودک با این سؤال روبهرو میشود که چه مادهای میتواند برای محافظت در برابر آب مناسبتر باشد.
در اینجا کودک با مفهوم سادهای از ویژگی مواد و انتخاب ماده مناسب برای یک کاربرد مشخص روبهرو میشود. منابع آموزشی PBS نیز این فعالیت را در مجموعه بازیهای آبوهوا قرار دادهاند.
این نوع بازی از نظر آموزشی اهمیت زیادی دارد، چون یک مسئله واقعی را مطرح میکند:
«برای حل این مشکل، کدام ماده بهتر است و چرا؟»
این دقیقاً به تفکر مهندسی هم نزدیک میشود.
Play & Learn Science دقیقاً چه چیزی به کودک یاد میدهد؟
اگر بخواهیم تمام بازیها را کنار هم بگذاریم، هدف اصلی اپ حفظ کردن اطلاعات علمی نیست.
کودک بیشتر این مهارتها را تمرین میکند:
مشاهده
پیشبینی
آزمایش
مقایسه
علت و معلول
حل مسئله.
تفکر علمی
مهمترین دستاورد بازی همین است: کودک یاد میگیرد برای فهمیدن یک اتفاق، فقط حدس نزند؛ مشاهده و آزمایش کند.
PBS نیز در محتوای آموزشی خود برای کودکان، پرسیدن سؤال، مشاهده، مقایسه، تحقیق، پیشبینی و آزمایش را از مهارتهای مهم «فکر کردن مانند دانشمند» معرفی میکند.
نقش والدین در Play & Learn Science
این اپ برای بازی مستقل کودک طراحی شده، اما حضور والد میتواند ارزش آموزشی آن را بیشتر کند.
البته منظور این نیست که والد باید تمام مدت کنار کودک بنشیند و درس علوم بدهد.
گاهی فقط یک سؤال کافی است:
«فکر میکنی چه اتفاقی میافتد؟»
بعد از اجرای بازی:
«چه چیزی تغییر کرد؟»
و بعد:
«چرا فکر میکنی این اتفاق افتاد؟»
این نوع سؤالها کودک را تشویق میکنند درباره تجربه خودش فکر کند.
PBS نیز در طراحی اپ، بخش مخصوص والدین و فعالیتهای مشترک والد و کودک را در نظر گرفته است و هدف آن را ایجاد فرصتهای یادگیری خارج از صفحه نمایش معرفی میکند.
نقاط قوت Play & Learn Science
۱. مفاهیم علمی را از حالت تئوری خارج میکند
۲. روی کنجکاوی کودک حساب میکند
۳. موضوعات متنوعی دارد
۴. فعالیتهای خارج از صفحه دارد
۵. مناسب کودکان کمسن است
۶. دو زبانه است
۷. محتوای علمی آن هدفمند است
نقاط ضعف Play & Learn Science
در کنار این مزایا، بازی محدودیتهایی هم دارد که والدین باید بدانند.
۱. آموزش علوم عمیق نیست
این بازی برای شروع و آشنایی مناسب است، نه برای آموزش کامل فیزیک، علوم زمین یا زیستشناسی.
کودک بعد از بازی قرار نیست بتواند یک مفهوم علمی را با جزئیات مدرسهای توضیح دهد.
هدف اصلی، ایجاد تجربه و کنجکاوی است.
۲. تعداد بازیها زیاد است، اما هر بازی عمق محدودی دارد
مجموعه بازیها متنوع است، اما هر مینیگیم معمولاً یک مفهوم مشخص را هدف میگیرد.
بنابراین اگر کودک به یک موضوع خاص علاقهمند شود، احتمالاً باید برای یادگیری عمیقتر از فعالیتهای دیگری هم استفاده کند.
۳. بازی بیشتر برای کودکان کمسن طراحی شده است
برای کودک بزرگتر، مخصوصاً کودکی که قبلاً با مفاهیم علوم آشنا شده، ممکن است بعضی فعالیتها بیش از حد ساده باشند.
۴. زبان فارسی ندارد
پشتیبانی رسمی معرفیشده برای اپ انگلیسی و اسپانیایی است. برای کودکی که هنوز با انگلیسی راحت نیست، این موضوع میتواند محدودیت ایجاد کند؛ هرچند بسیاری از فعالیتها تصویری و تعاملی هستند.
۵. نباید جای تجربه واقعی را بگیرد
اگر کودک فقط صفحه نمایش را لمس کند و بعد سراغ بازی بعدی برود، بخش مهمی از ارزش آموزشی برنامه از دست میرود.
بهترین تجربه زمانی اتفاق میافتد که بازی مقدمهای برای یک آزمایش واقعی باشد.
Play & Learn Science برای چه کودکی مناسبتر است؟
این بازی برای کودکی مناسبتر است که:
- در سنین پیشدبستانی یا سالهای ابتدایی مدرسه است؛
- از آزمایش کردن و کشف کردن لذت میبرد؛
- درباره اتفاقهای اطرافش سؤال میپرسد؛
- به طبیعت، آبوهوا، نور یا حرکت علاقه دارد؛
- از بازیهای تعاملی استقبال میکند؛
- و هنوز در ابتدای مسیر یادگیری علوم قرار دارد.
اگر کودک بزرگتر باشد و قبلاً مفاهیم پایه علوم را یاد گرفته باشد، احتمالاً بهتر است از ابزارهای پیچیدهتر و آزمایشهای واقعیتر استفاده شود.
جمعبندی؛ آیا Play & Learn Science ارزش امتحان کردن دارد؟
Play & Learn Science یکی از آن بازیهایی است که ارزش اصلیاش در سادگی آن قرار دارد.
این اپ قرار نیست یک کودک پیشدبستانی را با فرمولهای پیچیده فیزیک یا اصطلاحات تخصصی علوم آشنا کند. در عوض، او را تشویق میکند سؤال بپرسد، چیزی را تغییر دهد، نتیجه را ببیند و دوباره امتحان کند.
از Ramp & Roll و بررسی حرکت اجسام گرفته تا Sink or Float، بازی با سایهها، بررسی دما و انتخاب وسایل مناسب برای آبوهوا، هر بخش یک مفهوم علمی ساده را به تجربهای تعاملی تبدیل میکند.
مهمتر از خود بازیها، ارتباطی است که PBS بین فعالیت دیجیتال و دنیای واقعی ایجاد کرده است. کودک میتواند بعد از بازی درباره همان موضوع در خانه آزمایش کند؛ سایه بسازد، اجسام مختلف را در آب بیندازد، یک سطح شیبدار درست کند یا تغییرات دما و آبوهوا را بررسی کند.
بنابراین اگر بخواهیم خیلی خلاصه بگوییم:
Play & Learn Science بازی آموزش برنامهنویسی نیست؛ یک ابزار بازیمحور برای آشنا کردن کودکان با تفکر علمی، مشاهده، پیشبینی، آزمایش و حل مسئله است.
و شاید بهترین ویژگی آن همین باشد که به کودک یاد نمیدهد فقط «جواب چیست؟»؛ بلکه کمکم او را به سمت این سؤال میبرد:
«چطور میتوانم خودم بفهمم جواب چیست؟»
دانلود بازی برای اندروید
