روانشناسی و تربیت کودک
موضوعات داغ

8 مورد از مهارت های اجتماعی مهم برای کودکان و نحوه آموزش آنها

مهارت های اجتماعی کودکان یعنی توانایی هایی که کودک با آن ها با دیگران ارتباط می گیرد: نوبت را رعایت کند، گوش بدهد، همکاری کند، احساس دیگران را بفهمد و مرز خودش را نگه دارد. این مهارت ها ذاتی نیستند و کودک آن ها را کم کم و با تمرین یاد می گیرد. کودکان پیش دبستانی طبیعتا خودمحورند و برای همین خیلی وقت ها در تقسیم کردن، صبر کردن و همکاری مشکل دارند. این عادی است و با کمک درست والدین تغییر می کند.

در این مقاله هشت مهارت اجتماعی مهم کودکان را با یک تمرین ساده برای هر کدام می خوانید، یک چک لیست سنی برای اینکه بدانید فرزندتان کجای مسیر است، و نشانه هایی که می گویند روابط اجتماعی کودک به کمک بیشتری نیاز دارد.

۸ مهارت اجتماعی مهم کودکان

۱. تقسیم کردن

کودک خردسال بیشتر به خواسته خودش فکر می کند تا دیگران و این طبیعی است. اما تقسیم کردن به او کمک می کند دوستی هایش را نگه دارد و نشان بدهد به بقیه اهمیت می دهد.

تمرین در خانه: بازی هایی انتخاب کنید که نوبتی انجام می شوند، مثل پازل مشترک یا بازی منچ، و بلند بگویید «حالا نوبت توست، بعد نوبت من».

مهارت تقسیم کردن در کودکان

۲. گوش دادن

گوش دادن فعال آن قدر سخت است که خیلی از بزرگسال ها هم در آن مشکل دارند. کودکی که خوب گوش می دهد، سوال ها را بهتر جواب می دهد، داستان ها و متن ها را بهتر می فهمد و حرکت و اشاره دیگران را هم می خواند.

تمرین در خانه: بعد از قصه شب، از کودک بخواهید یک چیز از داستان را برایتان تعریف کند. وقت حرف زدن او هم گوشی را کنار بگذارید و نگاهش کنید؛ کودک گوش دادن را از شما یاد می گیرد.

۳. پیروی از دستورالعمل

این مهارت با ورود به مدرسه مهم می شود. دستور گرفتن از پدر و مادر یک چیز است و از معلمی که کودک تازه می شناسد چیز دیگر. دستورهای چندمرحله ای برای کودک خردسال سخت است.

تمرین در خانه: هر بار یک دستور بدهید، مثل «کفش هایت را بگذار در جاکفشی». وقتی انجامش داد، دستور بعدی را بگویید و کم کم دو دستور را با هم بدهید.

۴. همکاری

همکاری یعنی کودک ایده اش را در گروه بگوید و به ایده دیگران هم گوش بدهد. برای کودک خردسال تلاش زیادی می خواهد، اما همین تلاش یادش می دهد به نظر متفاوت احترام بگذارد.

تمرین در خانه: کارهای مشترک با یک هدف مشخص، مثل جمع کردن میز شام با خواهر یا برادر یا ساختن یک برج با هم.

مهارت همکاری در کودکان

۵. صبر کردن

بی حوصلگی در کودکان خردسال عادی است. اما صبر هم برای نگه داشتن دوستی لازم است و هم برای رسیدن به هدف هایی که وقت می برند.

تمرین در خانه: وقتی چیزی می خواهد که الان ممکن نیست، زمان مشخص بدهید («بعد از ناهار») و به قولتان عمل کنید. صبر وقتی یاد گرفته می شود که کودک ببیند انتظار به نتیجه می رسد.

۶. همدلی

همدلی یعنی کودک احساس دیگری را بفهمد. در کودک خردسال این در موقعیت های کوچک دیده می شود؛ مثلا ببیند خواهرش برای همان اسباب بازی ناراحت است و بگوید «می دانم تو هم می خواهی، نوبتی بازی کنیم». این حس یک شبه شکل نمی گیرد.

تمرین در خانه: موقع کتاب خواندن یا دیدن کارتون بپرسید «فکر می کنی الان چه حسی دارد؟ چرا؟»

مهارت همدلی در کودکان

۷. رعایت حریم شخصی

کودک برون گرا ممکن است فکر کند همه دوست دارند زیاد با آن ها حرف بزند یا بغلشان کند. یاد گرفتن اجازه گرفتن به او کمک می کند به دیگران احترام بگذارد و برای خودش هم مرز تعریف کند.

تمرین در خانه: قبل از بغل کردن یا بوسیدن کودک گاهی از او اجازه بگیرید و به او یاد بدهید اگر ناراحت است، «نه» گفتن به بغل یا بوسه هر کسی اشکالی ندارد.

۸. نگاه مثبت

کودکی که نگاه مثبت دارد راحت تر دوست پیدا می کند و بقیه مهارت ها مثل صبر و تقسیم کردن را هم راحت تر یاد می گیرد. این نگاه بیشتر از هر جا از رفتار خود والدین منتقل می شود.

تمرین در خانه: وقتی کودک اشتباه می کند، به جای سرزنش بپرسید «دفعه بعد چه کار دیگری می شود کرد؟» برای تقویت این حس، مقاله چگونه اعتماد به نفس کودکان را تقویت کنیم را هم بخوانید.

آموزش مهارت های اجتماعی به کودکان

چک لیست مهارت های اجتماعی کودکان بر اساس سن

مرکز کنترل و پیشگیری بیماری های آمریکا (CDC) برای هر سن چند نشانه رشد اجتماعی و هیجانی مشخص کرده است. بیشتر کودکان تا آن سن این کارها را انجام می دهند:

تا این سنبیشتر کودکان
۳ سالگیبه بچه های دیگر توجه می کنند و به بازیشان می پیوندند. وقتی پدر یا مادر می رود، مثلا دم در مهدکودک، تا ده دقیقه آرام می شوند.
۴ سالگیدر بازی نقش بازی می کنند (معلم، قهرمان)، خودشان دنبال همبازی می گردند، دوستی را که ناراحت است دلداری می دهند، دوست دارند کمک کنند و رفتارشان را با محیط عوض می کنند.
۵ سالگیدر بازی با بچه های دیگر قانون و نوبت را رعایت می کنند و کارهای ساده خانه مثل جمع کردن میز را انجام می دهند.

این فهرست برای مقایسه کودک با بچه های دیگر نیست. فقط کمک می کند ببینید فرزندتان کجای مسیر است. اجتماعی شدن مرحله به مرحله پیش می رود: از نگاه کردن به چهره پدر و مادر، به بازی کنار بچه های دیگر، بعد بازی مشترک با قانون ساده و نزدیک سن مدرسه دوستی های پایدارتر.

نشانه های روابط اجتماعی ضعیف در کودکان

هر کودکی گاهی خجالت می کشد یا با دوستش دعوا می کند. اما اگر این الگوها چند ماه ادامه دارند و در چند جا، مثلا هم خانه هم مدرسه، دیده می شوند، کودک به کمک بیشتری نیاز دارد:

  • دوست ثابتی ندارد یا هیچ وقت از همبازی هایش اسم نمی برد.
  • در جمع بچه ها کنار می کشد یا نمی داند چطور وارد بازی آن ها شود.
  • بیشتر بازی ها با دعوا یا قهر تمام می شود.
  • نوبت را رعایت نمی کند و باخت را تحمل نمی کند، حتی در سنی که هم سن هایش می توانند.
  • از رفتن به مهمانی، مهدکودک یا مدرسه مدام فرار می کند.

اگر کودک پرخاشگری زیادی هم دارد، مقاله چگونه پرخاشگری کودکان را از بین ببریم را ببینید.

نحوه آموزش مهارت های اجتماعی به کودکان

اشتباه را عادی کنید

کودک باید بداند شما از او کمال نمی خواهید. همین اشتباه هاست که به او یاد می دهد چه کاری درست است. وقتی اشتباه برایش عادی شود، راحت تر دوباره تلاش می کند.

به تقسیم کردن تشویق کنید، نه مجبور

کودک ممکن است اسباب بازی خاصی داشته باشد که نخواهد به کسی بدهد. مجبورش نکنید. به جایش یاد بدهید چطور مرزش را بگوید و در عین حال به دیگری احترام بگذارد؛ مثلا «این عروسک مال خودم است، ولی می توانی با ماشینم بازی کنی».

دستور را ساده و یکی یکی بدهید

محکم، واضح و آرام حرف بزنید. با یک دستور شروع کنید و بعد از انجامش دستور بعدی را اضافه کنید.

احساس کودک را به زبان بیاورید

وقتی احساسی را نشان می دهد، اسمش را بگویید: «می بینم چقدر ذوق داری» یا «می دانم عصبانی شدی، حالا چه کار کنیم که بهتر شود؟» این جمله ها هم به کودک حس شنیده شدن می دهند و هم یادش می دهند با دیگران همدلی کند.

فرق مهارت اجتماعی با روابط اجتماعی کودک

خیلی از والدین می گویند «فرزندم این مهارت ها را بلد است ولی دوستی ندارد». این حرف متناقض نیست. مهارت و رابطه دو لایه جدا هستند:

مهارت اجتماعیروابط اجتماعی
دانستن اینکه چطور گوش کنیم، صبر کنیم و همکاری کنیمبه کار بردن همین ها با یک آدم واقعی
در خانه یا کلاس قابل آموزش استفقط در تعامل واقعی شکل می گیرد، با احتمال واقعی پذیرفته نشدن
یک توانایی فردی استدوطرفه است و به طرف مقابل هم بستگی دارد

کودکی که مهارت را بلد است اما رابطه ندارد، معمولا در لحظه واقعی جرأت یا فرصت به کار بردنش را پیدا نمی کند. پل بین این دو تمرین در موقعیت واقعی است، نه توضیح بیشتر:

  • فرصت بازی در گروه کوچک بدهید، نه گروه بزرگ.
  • بچه ها را دور یک کار مشخص جمع کنید، نه اینکه فقط بگویید «برو با بچه ها بازی کن».
  • کمک کنید کودک قبل از واکنش، احساسش را به زبان بیاورد.
  • یک بزرگسال آشنا مثل مربی یا معلم کنار گروه باشد.

کلاس های گروهی پروژه محور همین شرایط را دارند. در دوره اسکرچ آکادمی یاسان کودک برای ساختن یک بازی با هم گروهی هایش حرف می زند، ایده می دهد و کار را تقسیم می کند، بدون اینکه کسی به او بگوید «اجتماعی تر باش». درباره پیوند این مهارت ها با یادگیری، مقاله مهارت های نرم کودکان را هم ببینید.

سوالات متداول

آموزش مهارت های اجتماعی را از چه سنی شروع کنیم؟

از همان سال های اول. کودک از نوزادی با نگاه و لبخند پدر و مادر ارتباط را یاد می گیرد. تمرین هایی مثل نوبت گرفتن و تقسیم کردن را از حدود سه سالگی، همزمان با شروع بازی با بچه های دیگر، می شود جدی تر کرد.

کودکم دوست پیدا نمی کند، چه کار کنم؟

اول به جای گروه بزرگ، با یک یا دو همبازی و یک فعالیت مشخص شروع کنید. قبل از دیدار درباره اینکه چطور سلام کند یا چطور وارد بازی شود با او حرف بزنید و بعد از دیدار بدون قضاوت بپرسید چه گذشت.

چه زمانی باید به متخصص مراجعه کرد؟

اگر کودک به نشانه های سنی بالا نرسیده، مهارتی را که قبلا داشته از دست داده یا مشکلات رابطه اش چند ماه و در چند محیط ادامه دارد، با پزشک کودک یا روانشناس کودک صحبت کنید. CDC هم توصیه می کند در این موارد صبر نکنید.

این مقاله برای آگاهی والدین نوشته شده و جای ارزیابی پزشک یا روانشناس کودک را نمی گیرد. هر کودک با سرعت خودش رشد می کند.

منبع جدول سنی: نشانه های رشد کودک، مرکز کنترل و پیشگیری بیماری های آمریکا (CDC)

"*" قسمتهای مورد نیاز را نشان می دهد

نظر تو به بهتر شدن محتوای یاسان کمک می کند این مقاله چقدر برایت مفید بود؟ بدون امتیاز؛ هنوز رایی ثبت نشده
یکی از گزینه ها را انتخاب کن؛ نیازی به ورود به حساب کاربری نیست.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا