اسکرچ چیست و چه کاربردی دارد؟ کلاس اسکرچ برای کودکان

×

مورد تأیید ۱ بازبین

این افراد یا تیم‌ها مقاله را خوانده‌اند و درباره بخش‌هایی که بررسی کرده‌اند نظر ثبت کرده‌اند.

نرجس جعفری سرپرست مربیان و طراح مسیر آموزش و ارزیابی مربیان نظر من به عنوان یک مربی آموزش اسکرچ مقاله از نظر آموزشی بالاتر از یک مقاله معمولی «اسکرچ چیست» قرار می گیرد نقطه قوت اصلی این است که اسکرچ را صرفا مجموعه ای از بلوک های رنگی معرفی نمی کند و مرتب روی ساخت پروژه، آزمون و خطا، دیباگ کردن و فهم منطق برنامه تاکید دارد. این نگاه با فلسفه آموزشی رسمی Scratch هم هماهنگ است؛ Scratch Foundation یادگیری را حول پروژه، بازی، تجربه، اصلاح و پیدا کردن راه حل برای گیرهای پروژه تعریف می کند. مشاهده پروفایل

اسکرچ چیست و چه کاربردی دارد؟ اسکرچ یک زبان برنامه نویسی بلوکی (تصویری) و رایگان برای کودکان است. کودک بدون تایپ کدهای پیچیده، بلوک های رنگی را کنار هم می گذارد و بازی، انیمیشن یا داستان تعاملی می سازد. پشت همین تجربه ساده، مفاهیمی مثل شرط، حلقه، رویداد، متغیر و پیدا کردن خطا قرار دارد.

برای شروع می توانید مستقیم وارد سایت اسکرچ شوید یا نسخه آنلاین اسکرچ را باز کنید. برای آزمایش محیط نیازی به نصب برنامه یا ساخت حساب ندارید. اگر فرزندتان می خواهد پروژه را ذخیره یا منتشر کند، باید حساب رایگان بسازد.

ورود به سایت و کنار هم گذاشتن چند بلوک با یادگیری ساختارمند تفاوت دارد. برای همین بسیاری از والدین می پرسند کلاس اسکرچ چیست و کودک در چنین کلاسی دقیقا چه چیزی یاد می گیرد. در یک کلاس اصولی، کودک فقط کار با ابزار را یاد نمی گیرد؛ بلکه مرحله به مرحله با حل مسئله، ساخت پروژه، پیدا کردن خطا و توضیح منطق برنامه آشنا می شود.

اسکرچ چیست؟

کودک در اسکرچ یک شخصیت و صحنه انتخاب می کند، سپس برای هر رفتار یک دستور می گذارد. می تواند با یک کلید شخصیت را حرکت دهد، صدایی پخش کند یا پایان بازی را نشان دهد. پروژه های واقعی فراگیران یاسان در ادامه صفحه نمونه های این کار را نشان می دهند.

کاربردهای اسکرچ برای کودکان

خروجی اسکرچ فقط بازی نیست. کودک می تواند برای یک درس مدرسه پرسش و پاسخ بسازد، داستانی با چند شخصیت تعریف کند یا یک انیمیشن کوتاه طراحی کند. انتخاب پروژه از علاقه او شروع می شود.

زبان برنامه نویسی اسکرچ یعنی چه؟ (برنامه نویسی بلوکی)

در ویرایشگر اسکرچ، هر دسته از دستورها رنگ و کاربرد مشخصی دارد. کودک یک بلوک «وقتی پرچم سبز کلیک شد» را به دستور «۱۰ قدم حرکت کن» وصل می کند و با زدن پرچم نتیجه را می بیند. برای حرکت با کلید، رویداد «وقتی کلید راست فشرده شد» را جایگزین می کند. این تغییر کوچک نشان می دهد آغاز اجرای دستور از کجا می آید.

بعد می تواند بلوک تشخیص برخورد را داخل یک حلقه قرار دهد تا برنامه در طول بازی برخورد با ستاره را بررسی کند. اگر شخصیت به ستاره برسد، دستور افزایش امتیاز اجرا می شود. وقتی بازی طبق انتظار پیش نمی رود، کودک محل بلوک و شرط برخورد را بررسی می کند و دوباره آزمایش می کند. راهنمای جداگانه برنامه نویسی بلوکی جزئیات بلوک ها را توضیح می دهد.

سایت اسکرچ چیست و چگونه وارد آن شویم؟

سایت اسکرچ محیط آنلاین رسمی Scratch است. کودکان در این سایت می توانند پروژه های خود را بسازند، پروژه های دیگران را ببینند و در صورت ساخت حساب کاربری، پروژه هایشان را ذخیره یا منتشر کنند.

آدرس سایت رسمی اسکرچ scratch.mit.edu است. برای ورود به محیط برنامه نویسی، این مراحل را دنبال کنید:

1. وارد آدرس scratch.mit.edu شوید.
2. روی گزینه «Create» یا «ساختن» کلیک کنید تا محیط برنامه نویسی باز شود.
3. شخصیت (Sprite)، صحنه و صدا را از فهرست آماده انتخاب کنید.
4. بلوک های برنامه نویسی را از فهرست سمت چپ به فضای اسکریپت بکشید.
5. با کلیک روی پرچم سبز، پروژه را اجرا و آزمایش کنید.

برای آزمایش محیط و ساخت یک پروژه ساده نیازی به حساب کاربری نیست. اما اگر کودک بخواهد پروژه را داخل سایت ذخیره کند یا با دیگران به اشتراک بگذارد، باید یک حساب رایگان بسازد.

معنی کدهای اسکرچ چیست؟

«کد اسکرچ» همان دستورهایی است که به شکل بلوک های رنگی در ویرایشگر دیده می شوند. کودک بلوک ها را به هم وصل می کند تا مشخص کند شخصیت چه زمانی و چگونه کاری را انجام دهد. هر بلوک یک وظیفه دارد و جای قرار گرفتن آن روی نتیجه بازی اثر می گذارد.

در یک بازی ساده برای گرفتن ستاره، معنی چند دستور پرکاربرد این است:

• «وقتی پرچم سبز کلیک شد»: دستورهای زیر آن با شروع بازی اجرا می شوند.

• «۱۰ قدم حرکت کن»: شخصیت به اندازه تعیین شده در جهت فعلی خود حرکت می کند.

• «برای همیشه»: دستورهای داخل آن پیوسته تکرار می شوند؛ مثلا بازی مدام بررسی می کند که شخصیت به ستاره رسیده است یا نه.

• «اگر … آنگاه»: دستورهای داخل شرط فقط زمانی اجرا می شوند که شرط برقرار باشد. در این بازی، شرط می تواند «تماس با ستاره؟» باشد.

• «امتیاز را ۱ واحد تغییر بده»: مقدار متغیر امتیاز را پس از گرفتن ستاره افزایش می دهد.

کنار هم قرار گرفتن این بلوک ها رفتار بازی را می سازد: بازی شروع می شود، برخورد را بررسی می کند و هنگام رسیدن شخصیت به ستاره امتیاز می دهد. اگر امتیاز با یک برخورد چند بار زیاد شد، باید کاری کرد که پس از ثبت امتیاز، ستاره جابه جا شود یا برخورد قبلی پایان پیدا کند. این مثال نشان می دهد فهمیدن کد اسکرچ فقط شناخت نام بلوک ها نیست؛ کودک باید بتواند توضیح دهد چرا هر بلوک را در همان جای پروژه گذاشته است. 

کلاس اسکرچ چیست و کودک در آن چه یاد می گیرد؟

کلاس اسکرچ با وارد شدن به سایت Scratch و کنار هم گذاشتن چند بلوک فرق دارد. کودک در یک مسیر آموزشی مشخص یاد می گیرد چطور ایده اش را به یک پروژه قابل اجرا تبدیل کند. مثلاً برای ساخت یک بازی باید تصمیم بگیرد شخصیت چگونه حرکت کند، چه زمانی امتیاز تغییر کند، برخورد با مانع چه نتیجه ای داشته باشد و بازی در چه شرایطی تمام شود. همین تصمیم های ساده باعث می شوند مفاهیمی مثل شرط، حلقه، رویداد و متغیر را در عمل تجربه کند.

نقش مربی هم فقط توضیح دادن بلوک های اسکرچ نیست. وقتی پروژه درست اجرا نمی شود، مربی به جای دادن جواب آماده کمک می کند کودک مشکل را پیدا کند و راه حل خودش را امتحان کند. کودک در این مسیر بازخورد می گیرد، پروژه اش را اصلاح می کند و کم کم یاد می گیرد درباره منطق چیزی که ساخته توضیح بدهد. این بخش مهمی از یادگیری برنامه نویسی است چون هدف فقط تمام کردن یک بازی یا انیمیشن نیست.

در کلاس اسکرچ پروژه ها هم به مرور پیچیده تر می شوند. کودک ممکن است با یک انیمیشن یا بازی ساده شروع کند و بعد سراغ پروژه هایی برود که امتیازدهی، چند مرحله، کنترل شخصیت، صدا و تعامل با کاربر دارند. خروجی کلاس به این ترتیب فقط شناخت محیط Scratch نیست. کودک باید بتواند چیزی بسازد، آن را آزمایش کند، خطاهایش را پیدا کند و برای بهتر شدن پروژه تصمیم بگیرد. برای دریافت اطلاعات بیشتر به صفحه دوره اسکرچ برای کودکان سر بزنید.

چرا اسکرچ برای شروع برنامه نویسی کودکان مناسب است؟

مزیت اسکرچ برای شروع این است که کودک نتیجه هر تغییر را در همان پروژه می بیند. اگر شخصیت حرکت نکند، می تواند رویداد شروع یا جهت حرکت را بررسی کند؛ اگر بازی بیش از یک بار امتیاز بدهد، شرط برخورد را تغییر می دهد. همین بازخورد سریع، ساختن یک ایده را برای کودک قابل پیگیری می کند.

این محیط برای علاقه های متفاوت جا دارد: یک کودک داستان چند صحنه ای می سازد و دیگری قانون یک بازی را طراحی می کند. معیار یادگیری، تعداد بلوک های استفاده شده نیست؛ کودک باید بتواند توضیح دهد هر بلوک چه مشکلی را حل کرده است.

اسکرچ برای چه سنی مناسب است؟

اسکرچ طبق معرفی رسمی آن بیشتر برای سنین ۸ تا ۱۶ سال طراحی شده است. سن معمول ورود به دوره اسکرچ یاسان ۱۰ تا ۱۱ سال است. اگر کودک پیش تر اسکرچ جونیور یا اسکرچ مقدماتی خوانده باشد، تعیین سطح نشان می دهد کدام بخش را بلد است و آموزش را از کجا ادامه دهد. خود اسکرچ رایگان است؛ هزینه دوره یاسان جداگانه اعلام می شود.

اسکرچ جونیور (ScratchJr) چیست و چه فرقی با اسکرچ دارد؟

ScratchJr نسخه ساده تر اسکرچ است که همان تیم MIT به همراه دانشگاه Tufts آن را طراحی کرده اند، مخصوص کودکان ۵ تا ۷ سال. برخلاف اسکرچ اصلی که در مرورگر یا نسخه دسکتاپ اجرا می شود، ScratchJr یک اپلیکیشن جداگانه برای تبلت و موبایل است. بلوک های آن ساده تر و کاملاً تصویری هستند، به خواندن متن نیاز ندارند و مفاهیم پیچیده تری مثل متغیر یا عملگر ریاضی در آن وجود ندارد. اگر فرزندتان هنوز زیر ۸ سال است یا با متن انگلیسی راحت نیست، اسکرچ جونیور نقطه شروع بهتری نسبت به اسکرچ خواهد بود.

اسکرچ بهتر است یا پایتون؟

این دو زبان رقیب هم نیستند و برای یک مرحله از یادگیری طراحی نشده اند. در اسکرچ کودک دستورها را با بلوک های تصویری می سازد و خیلی زود نتیجه را روی صفحه می بیند. در پایتون باید دستورها را تایپ کند، پیام خطا را بخواند و با ساختار کدنویسی متنی کنار بیاید. به همین دلیل سن به تنهایی برای انتخاب کافی نیست.

اگر تایپ کردن هنوز برای فرزندتان سخت است یا دوست دارد با ساخت بازی و داستان وارد برنامه نویسی شود، اسکرچ شروع مناسب تری است. اگر می تواند دستورهای متنی را دنبال کند، از اصلاح خطا زود خسته نمی شود و به پروژه های جدی تر علاقه دارد، پایتون می تواند انتخاب بعدی یا حتی نقطه شروع او باشد.

کودک در اسکرچ چه مفاهیمی یاد می گیرد؟

در بازی گرفتن ستاره، هر مفهوم یک کار مشخص انجام می دهد. ستون مثال نشان می دهد با تغییر یک دستور چه اتفاقی در پروژه می افتد.

ایده پروژه برای شروع یادگیری اسکرچ

برای کودکی که قبلا آموزش دیده، سن به تنهایی تعیین کننده نیست. مهارت او با تعیین سطح بررسی می شود تا از مرحله مناسب ادامه دهد. پایتون هم مرحله اجباری بعد از اسکرچ نیست و می تواند نقطه شروع باشد. برای شروع آموزش اسکرچ، می توانید یک بازی خیلی ساده بسازید که در آن شخصیت با کلیدهای جهت دار حرکت کند و با گرفتن ستاره امتیاز بگیرد. همین پروژه کوچک چند مفهوم اصلی اسکرچ را به کودک نشان می دهد.کودک ابتدا یک شخصیت و یک ستاره انتخاب می کند. بعد با بلوک های حرکتی کاری می کند که شخصیت با کلیدهای کیبورد جابه جا شود. سپس یک شرط اضافه می کند تا وقتی شخصیت به ستاره رسید، امتیاز بیشتر شود و ستاره به جای دیگری برود.

در این پروژه کودک با رویداد، حرکت، شرط، حلقه و متغیر آشنا می شود. بعد از آماده شدن نسخه ساده بازی می تواند صدا، زمان، مانع یا پیام پایان هم به آن اضافه کند.

بهتر است بعد از هر تغییر، بازی اجرا شود. اگر چیزی درست کار نکرد، همان بخش بررسی و اصلاح شود. همین آزمون و خطا بخش مهمی از یادگیری اسکرچ است.

خطاهای رایج در اولین پروژه اسکرچ

• پروژه شروع نمی شود: بلوک ها به رویداد پرچم سبز متصل نشده اند.
• شخصیت حرکت نمی کند: کد روی شخصیت دیگری نوشته شده یا شرط کلید داخل حلقه قرار نگرفته است.
• امتیاز از مقدار قبلی ادامه پیدا می کند: در شروع بازی، متغیر روی صفر تنظیم نشده است.
• ستاره ناپدید می شود: به مختصات خارج از صحنه رفته یا روی شخصیت اشتباه کدنویسی شده است.
• امتیاز خیلی سریع زیاد می شود: شخصیت چند لحظه روی ستاره باقی می ماند؛ بعد از برخورد، ستاره را فوراً به مکان تازه بفرستید.

بعد از ساخت این بازی، می توانید راهنمای ساخت بازی با اسکرچ و مجموعه پروژه های اسکرچ برای کودکان را ببینید. برای نصب نسخه آفلاین نیز مقاله دانلود و نصب اسکرچ مراحل لازم را توضیح می دهد.

سه پروژه ساده برای ادامه تمرین

برای شروع کودک نیازی ندارد همان ابتدا بازی پیچیده بسازد. چند پروژه کوچک و قابل انجام، هم اعتماد به نفس می سازد و هم مفاهیم اصلی را آرام آرام وارد ذهن کودک می کند.

اسکرچ در کتاب کار و فناوری ششم ابتدایی

در معرفی رسمی محتوای «کار و فناوری پایه ششم» در شبکه رشد، آشنایی با الگوریتم، روندنما و برنامه نویسی با اسکرچ ذکر شده است. برای پاسخ به تمرین های مدرسه، عنوان و فعالیت های کتاب همان سال تحصیلی را ملاک بگیرید؛ ترتیب و جزئیات تمرین ها را نمی توان از معرفی کلی منبع نتیجه گرفت.

پس از انجام تمرین کتاب، از کودک بخواهید یکی از قوانین پروژه را تغییر دهد و نتیجه را توضیح دهد. این کار نشان می دهد دستورها را فهمیده است یا تنها مراحل نمونه را تکرار کرده است.

تاریخچه اسکرچ به زبان ساده

اسکرچ توسط تیمی در MIT Media Lab و با رهبری میچل رزنیک توسعه پیدا کرد. ایده اصلی این بود که کودکان فقط مصرف کننده رایانه و بازی نباشند، بلکه بتوانند با رایانه چیزی بسازند، ایده هایشان را اجرا کنند و از طریق ساخت پروژه، مفاهیم علوم کامپیوتر را یاد بگیرند.

اسکرچ در سال ۲۰۰۷ به صورت عمومی منتشر شد. نسخه Scratch 2.0 در سال ۲۰۱۳ و نسخه Scratch 3.0 در سال ۲۰۱۹ منتشر شد. نسخه سوم استفاده از اسکرچ را در مرورگر و دستگاه های مختلف ساده تر کرد. امروز اسکرچ یکی از شناخته شده ترین ابزارهای آموزش برنامه نویسی به کودکان در جهان است.

مسیر یادگیری اسکرچ برای کودکان

برای کودک تازه کار، ساخت یک پروژه کوتاه مثل حرکت شخصیت کافی است. سپس می تواند قانون امتیاز گرفتن را اضافه کند و بازی را امتحان کند. وقتی این دو بخش درست کار کردند، زمان یا مانع را به پروژه اضافه کند و درباره تصمیم هایش توضیح دهد.

کودکی که پیش تر پروژه ساخته است از همین نقطه شروع نمی کند. تعیین سطح نشان می دهد آیا آماده پروژه پیچیده تر، دوره دیگری مانند اپ اینونتور یا مسیر برنامه نویسی متنی است. پایتون هم برای بعضی گروه های سنی می تواند نقطه شروع مستقیم باشد.

یادگیری خودآموز اسکرچ کافی است؟

برای آشنایی با محیط، کودک می تواند از منابع رایگان استفاده کند و پروژه خودش را بسازد. وقتی بخشی از بازی کار نمی کند، از او بپرسید انتظار داشت چه اتفاقی بیفتد و چه چیزی دید. بعد همان قسمت را تغییر دهد و دوباره امتحان کند.

اگر هدف خانواده پیگیری منظم یادگیری است، در صفحه دوره یاسان شیوه بازخورد مربی و نوع پروژه ها را بررسی کنید. حضور در کلاس برای استفاده از اسکرچ الزامی نیست و خود ابزار رایگان است.

دوره اسکرچ در آکادمی یاسان

استفاده از اسکرچ و ساخت پروژه در سایت رسمی آن رایگان است. دوره یاسان یک خدمت آموزشی جداگانه است: کودک روی پروژه کار می کند و از مربی بازخورد می گیرد. هزینه، مدت و شرایط ثبت نام را از صفحه جاری دوره بررسی کنید.

سن معمول ورود به دوره اسکرچ یاسان ۱۰ تا ۱۱ سال است. اگر کودک قبلا اسکرچ جونیور یا مباحث مقدماتی اسکرچ را یاد گرفته باشد، تعیین سطح مشخص می کند چه بخش هایی را بلد است و آموزش را از کجا ادامه دهد. برای کودکی که تجربه قبلی دارد، تکرار همان مباحث راه خوبی نیست.

شیوه برگزاری، تعداد جلسات و جزئیات پشتیبانی را پیش از ثبت نام در صفحه دوره یا با تیم آموزش بررسی کنید.

نکات مهم برای والدین قبل از شروع اسکرچ

• از پروژه های خیلی سخت شروع نکنید: اولین تجربه باید کوتاه، قابل انجام و لذت بخش باشد.
• به جای خروجی کامل، روند فکر کردن را ببینید: مهم است کودک بتواند توضیح دهد چرا از یک بلوک استفاده کرده است.
• کپی کردن پروژه آماده را یادگیری واقعی ندانید: پروژه آماده برای الهام خوب است، اما کودک باید تغییر بدهد و آزمایش کند.
• لپتاپ یا کامپیوتر بهتر از موبایل است: اسکرچ روی موبایل ممکن است محدودکننده باشد و تمرکز کودک را کم کند.
• صبر مهم تر از سرعت است: هدف این نیست که کودک سریع پروژه تمام کند. هدف این است که مسئله را بفهمد و اصلاح کند.

سؤالات متداول

جمع بندی

برای شروع، یک پروژه کوتاه بسازید و از کودک بخواهید یکی از قوانین بازی را تغییر دهد. اگر بتواند توضیح دهد چرا نتیجه عوض شد، منطق پروژه را فهمیده است. برای انتخاب دوره یاسان نیز سن و تجربه قبلی کودک را در تعیین سطح بررسی کنید.